01
Leidraad
Samenwerken met ouders
Vijf aanbevelingen voor het basisonderwijs
en het secundair onderwijs
Leidraad
Samenwerken met ouders
Vijf aanbevelingen voor het basisonderwijs
en het secundair onderwijs
Jan De Mets, Iris Vandevelde, Marie Seghers, Annelies Jehoul,
Mariet Schiepers, Wendelien Vantieghem
In opdracht van
04
Leidraad Samenwerken met ouders
W EG WIJS
Tekstkaders
In de gekleurde tekstkaders vind je extra informatie.
De blauwe kaders vertellen je meer over wetenschappelijke
achtergronden, de informatie in de paarse kaders is
meer praktisch van aard.
05
IN H O U D
Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 06
Aanbevelingen samengevat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 08
1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
2. Aanbevelingen
1. Maak van ouderbetrokkenheid een effectief partnerschap . . . . . . . . . . . . 14
2. Communiceer toegankelijk en op maat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
3. Ondersteun thuisbetrokkenheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
4. Benut de kracht van externen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
5. Werk een partnerschapsbeleid met ouders uit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
3. Meer lezen over samenwerken met ouders . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Referenties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52
06
Leidraad Samenwerken met ouders
Beste lezer
Welkom bij onze Leidraad Samenwerken met
ouders. Met deze leidraad willen we leerkrachten,
schoolleiders, pedagogisch begeleiders, leraren
opleiders en andere onderwijsprofessionals
ondersteunen om leerlingen de vaardigheden
aan te leren die ze nodig hebben om meer en
beter te leren.
Waarom een leidraad?
Als kenniscentrum wil Leerpunt de onderwijspraktijk
versterken met inzichten uit wetenschappelijk onder
zoek. Een van de manieren waarop we dit doen, is via
‘leidraden’. Dit zijn praktische gidsen die gefundeerde
aanbevelingen en bruikbare tips bieden voor de klas- en
schoolpraktijk. Ze richten zich op leraren, schoolleiders,
zorgcoördinatoren, pedagogisch begeleiders, leraren
opleiders en andere onderwijsprofessionals uit het
basis- en secundair onderwijs.
Een leidraad is géén handboek dat stap voor stap
voorschrijft wat je moet doen. In het onderwijs bestaat
immers zelden één aanpak die in elke klas en voor elke
leraar werkt. Verschillende situaties vragen nu een
maal om verschillende werkwijzen. Het is de bedoeling
dat een leidraad inspireert, uitdaagt en uitnodigt tot
reflectie en professionele dialoog binnen schoolteams.
Op die manier ondersteunt en stimuleert de leidraad
scholen om weloverwogen keuzes te maken bij het
vormgeven van hun onderwijspraktijk.
Daarnaast ziet Leerpunt een leidraad als een krachtig
hulpmiddel om samenwerking tussen onderwijspro
fessionals te stimuleren. Door verschillende expertises
samen te brengen, streven we ernaar de onderwijs
kwaliteit duurzaam te vergroten.
Waarom deze leidraad over samenwerken met
ouders?
De thema’s van onze leidraden spelen rechtstreeks in
op de kernprioriteiten van het Vlaamse onderwijsveld.
Leerkrachten en schoolleiders geven aan dat ze meer
houvast zoeken bij thema’s die cruciaal zijn voor kwa
liteitsvol onderwijs. Deze noden zijn gebundeld in de
kennisagenda van Leerpunt.
Samenwerken met ouders kwam daaruit naar voren als
een thema waarvoor een grote behoefte aan weten
schappelijk geïnformeerde kennis én praktische ver
taling bestaat. De Leidraad Samenwerken met ouders
bundelt de meest recente en relevante nationale en
internationale onderzoeksbevindingen rond dit onder
werp en beantwoordt de centrale vraag:
Hoe kunnen onderwijsprofessionals, op basis van
wetenschappelijk onderbouwde inzichten en evidence-
based tools, het samenwerken met ouders in het
basis- en secundair onderwijs stimuleren — en dit in
uiteenlopende contexten? Wij reiken aanbevelingen aan
die helpen om deze inzichten concreet toe te passen in
de klaspraktijk.
VO O R W O O R D
LEESTIP
De leidraden van Leerpunt
De leidraden hebben als doel om te inspireren en uit te nodigen tot reflectie
en professionele dialoog binnen schoolteams. Op die manier ondersteunt en
stimuleert de leidraad scholen om weloverwogen keuzes te maken bij het
vormgeven van hun onderwijspraktijk.
Sinds het voorjaar van 2025 worden de leidraden stelselmatig gepubliceerd
op de website van Leerpunt. Ook de leidraad die je nu in handen hebt.
Leidraden Leerpunt
leerpunt.be
07
De nadruk ligt op het basisonderwijs, waar het meeste
onderzoek rond dit thema is gevoerd. Waar mogelijk
nemen we ook onderzoeksinzichten en voorbeelden uit
het secundair onderwijs mee.
Hoe komt een leidraad tot stand?
Een leidraad ontwikkelen is een zorgvuldig proces in
meerdere fasen, waarbij zowel onderzoekers als onaf
hankelijke beoordelaars betrokken zijn. Het traject start
met een overheidsopdracht die Leerpunt uitschrijft.
Onafhankelijke organisaties kunnen vervolgens voor
stellen indienen; Leerpunt ontwikkelt de leidraden dus
niet zelf.
Een onafhankelijke beoordelingscommissie evalueert
de voorstellen. De organisatie die het beste voorstel
indient en voldoet aan de kwaliteitscriteria, krijgt de
opdracht toegewezen. Voor deze leidraad over samen
werken met ouders werd samengewerkt met onderzoe
kers van de Universiteit Gent en KU Leuven.
Het ontwikkelproces voor deze leidraad kende meerdere
stappen. Ten eerste werd een systematische review
uitgevoerd van bestaand onderzoek naar effectieve
interventies voor samenwerken met ouders. Daarbij
bouwden de onderzoekers voort op inzichten van de
Britse Education Endowment Foundation (EEF), die
onderwijsprofessionals via praktische toolkits toegang
biedt tot onderwijsonderzoek. De onderzoekers namen
daarnaast ook recente Nederlandstalige studies mee.
Ten tweede werd een panel van nationale en inter
nationale experts in verschillende fasen betrokken.
Er vonden twee focusgroepen met dit panel plaats,
enerzijds om de kennisnoden en praktijkervaringen
rond samenwerken met ouders in Vlaanderen te ver
zamelen, en anderzijds om de inhoud, volgorde en
toepasbaarheid van de aanbevelingen in de leidraad
te bepalen. Daarnaast gaven de experts ook drie keer
schriftelijke input om 1) de inhoud en volgorde van de
aanbevelingen te bepalen 2) praktijkvoorbeelden uit
de Nederlandstalige context te verzamelen en 3) de
leidraad te evalueren op wetenschappelijke kwaliteit,
praktijkrelevantie en toegankelijkheid voor Vlaamse
onderwijsprofessionals. Tot slot werden ook zeven
onderwijsprofessionals individueel geïnterviewd om de
haalbaarheid en bruikbaarheid van de leidraad af te
toetsen.
Na afronding werd de leidraad voorgelegd aan de
wetenschappelijke en gebruikerscommissie van
Leerpunt, die finaal beslist of deze voldoet aan de
kwaliteitsnormen. Uiteindelijk heeft al dit werk geresul
teerd in deze leidraad waarin we wetenschappelijke en
praktijkgerichte informatie op een toegankelijke manier
presenteren. Omwille van de leesbaarheid opteerden
we ervoor om in deze leidraad naar leerkrachten en
leerlingen te verwijzen met de hij-vorm.
Veel lees- en leerplezier!
Team Leerpunt
Nieuwsbrief
leerpunt.be
LEESTIP
Schrijf je in op onze nieuwsbrief
Via onze nieuwsbrieven blijf je op de
hoogte van de nieuwste publicaties,
oproepen tot nieuwe leidraden, onder
zoeksprojecten of samenwerkingen.
Inschrijven kan via onze website.
“Leidraden leiden onderwijsprofessionals via
onderbouwde aanbevelingen naar praktische tips
en aanpakken voor de klaspraktijk.”
08
Leidraad Samenwerken met ouders
Deze leidraad formuleert vijf aanbevelingen die kunnen gebruikt worden
door leraren, pedagogisch begeleiders, lerarenopleiders en andere onder
wijsprofessionals om het beste uit al hun leerlingen te halen. Hieronder vind
je een samenvatting van de vijf aanbevelingen.
1
Maak van ouderbetrokkenheid
een effectief partnerschap
y Ouderbetrokkenheid is een vlag die vele ladingen
dekt. Ingevuld als partnerschap met ouders veron
derstelt het gelijkwaardigheid en wederkerigheid.
y Gelijkwaardigheid betekent niet ‘gelijk-zijn’. De school
blijft de hoofdverantwoordelijke, voor het leren van
het kind én voor het initiëren van het partnerschap.
Ouders en scholen hebben verschillende rollen en
gaan hierover in dialoog.
y Wederkerigheid maakt afstemming mogelijk tussen
school en thuis, zodat de leerling verder kan groeien
en leren. Wederkerigheid veronderstelt luisterbereid
heid, een uitnodigende houding en respect.
y Een effectief partnerschap realiseren met alle ouders
vraagt bewustzijn van je eigen referentiekader als
leerkracht en van de ervaringen, percepties en ach
tergrond van ouders. Daarom is het ook wenselijk dat
ouders en leerkrachten elkaar kennen.
y Alles begint met vertrouwen en voldoende verbin
dingsmomenten – formeel en informeel – om de
relatie met de ouders te verfijnen en te versterken,
gericht op het leerproces van het kind.
y Naarmate de schoolloopbaan vordert, groeit de rol
van de leerling. Ouders en school ondersteunen
samen het eigenaarschap van de leerling.
→Lees hierover meer op pagina 14
2
Communiceer toegankelijk
en op maat
y Effectieve communicatie tussen school en ouders
begint met vertrouwen en verbinding.
y Effectieve communicatie veronderstelt een door
dachte en transparante aanpak, geïnitieerd vanuit de
school en rekening houdend met de diversiteit van de
gezinnen.
y Daarbij is het essentieel dat scholen helder,
eenvoudig en via diverse kanalen communiceren,
rekening houdend met mogelijke drempels zoals taal,
geletterdheid of digitale vaardigheden. Technologie
kan communicatie ondersteunen, maar persoonlijk
contact blijft cruciaal.
y Een gedifferentieerde aanpak op maat, afgestemd op
de noden van ouders, verhoogt de betrokkenheid en
het leerproces van leerlingen.
→Lees hierover meer op pagina 23
A A N B E V ELING EN S A M EN G E VAT
09
3
Ondersteun
thuisbetrokkenheid
y Onder thuisbetrokkenheid verstaan we alles wat
ouders in de thuiscontext (kunnen) doen om de
school- en leerloopbaan van hun kinderen te
ondersteunen. Dit heeft het grootste effect op het
schoolsucces van leerlingen, meer dan ouderbetrok
kenheid die zich op school afspeelt.
y Scholen kunnen thuisbetrokkenheid ondersteunen,
daarbij rekening houdend met de draagkracht en
de diversiteit in kennis, ervaring en percepties van
ouders.
y De school heeft een duidelijke visie op thuisbetrok
kenheid en bewaakt daarbij het onderscheid tussen
school- en thuiscontext.
4
Benut de kracht
van externen
y Samenwerken met ouders brengt uitdagingen met
zich mee die de expertise en draagkracht van een
school overstijgen. Schoolnabije en schoolexterne
partners kunnen ouders, scholen én het partner
schap versterken.
y Wanneer deze partners meewerken, is blijvende
betrokkenheid van de school op de ouders noodzake
lijk om een duurzaam effect te garanderen.
y Niet alleen externen versterken ouders, ook andere
ouders kunnen hen ondersteunen. De school kan dit
faciliteren.
→Lees hierover meer op pagina 37
5
Werk een partnerschapsbeleid
met ouders uit
y Een goed partnerschap met ouders vraagt een wel
overwogen aanpak, gestut door een samenhangend
beleid.
y Een duidelijke visie geeft richting aan keuzes en geeft
ook weer wat het schoolteam moet kennen, kunnen
en willen in functie van een goed partnerschap. Bij
het opstellen van een visie komen alle aanbevelingen
uit de Leidraad Samenwerken met ouders samen.
y Belangrijk is een geïntegreerde aanpak gericht op
de lange termijn. Zo is goed partnerschap minder
gevoelig voor personeelswissels.
y Om het partnerschap in de vingers te krijgen, is
professionalisering nodig. Het gaat om inzichten
en vaardigheden rond communicatie, omgaan met
diversiteit, (kans)armoede, lage socio-economische
status, enzovoort.
y Ook de stem van de ouders zelf kan het best niet
ontbreken.
→Lees hierover meer op pagina 43
y Zaken waarvan we weten dat ze kinderen echt voor
uithelpen, zijn hoge verwachtingen, talige interactie
en samen lezen. Extra krachtig is vertrekken vanuit
de praktijken en kennis van de gezinnen zelf. Bij het
stimuleren van ouders om te helpen met huiswerk is
omzichtigheid geboden.
y Als school kan je ouders informeren, materialen aan
bieden en hen via laagdrempelige contactmomenten
met ouders én kinderen versterken. Modelling is
daarbij effectief.
→Lees hierover meer op pagina 29
10
Leidraad Samenwerken met ouders
11
Inleiding
Deze leidraad wil scholen ondersteunen bij het ver
sterken van de samenwerking met ouders, met als
doel het leren en de ontwikkeling van leerlingen te
bevorderen. Met ‘ouders’ bedoelen we alle opvoedings
actoren: ouders, grootouders, pleegouders, opvoe
ders, voogden … In de praktijk werken schoolteams al
op verschillende manieren samen met gezinnen: via
oudercontacten, communicatie, klasbezoeken of geza
menlijke evenementen zoals het schoolfeest. Toch blijft
het betrekken van alle gezinnen een uitdaging, vooral
wanneer het gaat om ouders in een kwetsbare situatie.
In deze leidraad ligt de nadruk daarom op initiatieven
die uitgaan van een gelijkwaardig partnerschap tussen
school en ouders, en die een aantoonbaar positieve
impact hebben op het leren van leerlingen.
Samenwerken met ouders: een uitdaging
Veel scholen hechten belang aan ouderbetrokkenheid,
maar botsen in de praktijk op uitdagingen. Verwach
tingen van scholen en ouders over wat ‘betrokkenheid’
inhoudt, komen niet altijd overeen. Verschillen in ach
tergrond, taal, opleidingsniveau of ervaringen kunnen
ertoe leiden dat niet alle ouders zich welkom voelen
of zich in staat achten om actief deel te nemen aan
schoolse activiteiten. Signalen zoals afwezigheid op
oudercontacten of een gebrek aan respons op commu
nicatie worden soms verkeerd geïnterpreteerd. Deze
misverstanden kunnen leiden tot wederzijds onbegrip
en versterken bestaande ongelijkheden. De drempels
bevinden zich niet alleen binnen gezinnen, maar ook
in de gewoonten, structuren en verwachtingen van het
onderwijs zelf.
Meer traditionele vormen van ouderbetrokkenheid vol
staan vaak niet om deze complexiteit aan te pakken 1.
Daarom groeit zowel in onderzoek als in de praktijk,
in Vlaanderen en internationaal, de aandacht voor het
idee van partnerschap als alternatief voor ‘ouder
betrokkenheid’. In plaats van eenrichtingsverkeer
waarbij ouders vooral reageren op vragen van de
school, staat in dit model de wederkerige samenwer
king centraal: beide partijen erkennen elkaars kennis
en rol, en zetten zich samen in voor het leren van het
kind 2. In een echte samenwerking komen ook de vra
gen, zorgen en verwachtingen van ouders aan bod, in
functie van het welzijn en de ontwikkeling van hun kind.
1. Inleiding
In Vlaanderen wordt er in scholen naast communicatie
nog relatief weinig structureel ingezet op strategieën
die dit partnerschap actief ondersteunen 3. Deze lei
draad wil daarin verandering brengen.
Waarover gaat deze leidraad (niet)?
Deze leidraad vertrekt bewust vanuit het begrip ‘part
nerschap tussen school en ouders’, in plaats van het
klassieke ‘ouderbetrokkenheid’. Het partnerschap is
gericht op het ondersteunen van het leren en de brede
ontwikkeling van leerlingen. Het model vertrekt vanuit
gelijkwaardigheid: beide partijen zijn actief betrokken,
met een open houding ten aanzien van elkaars per
spectief en mogelijkheden. Naarmate leerlingen ouder
worden, komt hun eigen rol binnen deze samenwerking
ook meer op de voorgrond.
We richten ons hier bovendien vooral op samenwerking
met gezinnen die risico lopen op uitsluiting. Mondige
ouders, die op een andere manier uitdagend kunnen
zijn voor scholen, vallen buiten de focus. De nadruk
ligt op het basisonderwijs, waar het meeste onder
zoek rond dit thema is gevoerd. Waar mogelijk nemen
we ook onderzoeksinzichten en voorbeelden uit het
secundair onderwijs mee. Buitengewoon onderwijs
vraagt een specifieke aanpak en valt, net als OKAN,
buiten de scope van deze leidraad. Toch kunnen de
basisideeën en onderzoeksbevindingen ook inspirerend
zijn voor deze onderwijsvormen. De praktijk zal veelal
nog iets complexer zijn, gezien de multi-problematiek
van gezinnen in maatschappelijk kwetsbare situaties
(gezinnen met een recente migratieachtergrond,
niet-begeleide minderjarigen, beperkte mogelijkheden
van informeel contact met ouders gezien busvervoer,
enzovoort).
De praktijken die we aanhalen komen vooral uit de
(voor)stedelijke context. We erkennen dat scholen in
plattelandsgemeenten niet altijd een beroep kunnen
doen op dezelfde diensten en ondersteunende organi
saties als scholen in de (groot)stedelijke context. We
merken wel dat zogenaamde ‘stedelijke’ omstandig
heden zich meer en meer voordoen in kleine(re)
gemeenten, zoals de toename van mensen met een
(recente) migratieachtergrond. In die zin kunnen deze
gemeenten ook veel leren uit de manier waarop stede
lijke scholen deze fenomenen hebben aangepakt.
12
Leidraad Samenwerken met ouders
We bespreken in deze leidraad vooral vormen van
samenwerking die een aantoonbare impact hebben
op leerwinst. Dat begrip wordt ruim ingevuld: het gaat
niet alleen om academische resultaten (zoals punten
of toetsresultaten), maar ook om studievaardigheden,
sociaal-emotionele ontwikkeling, welbevinden en aan
wezigheid op school. Studiekeuzeprocessen maken
geen deel uit van deze leidraad.
Waarop is deze leidraad gebaseerd?
Deze leidraad is gebaseerd op de gids ’Working
with Parents to Support Children’s Learning’ van de
Education Endowment Foundation (EEF, 2017) 4, aan
gevuld met recent internationaal en Nederlandstalig
wetenschappelijk onderzoek. De gids werd aangepast
naar de Vlaamse context met input van praktijk- en
beleidsexperten.
Ouderlijke betrokkenheid – vooral thuis, en onder
steund vanuit een schoolse context – blijkt een
belangrijke voorspeller van schoolsucces. Tegelijk blijft
het moeilijk om precies te bepalen welke vormen van
samenwerking het meest effectief zijn. In het onder
zoek worden uiteenlopende invullingen van het begrip
ouderbetrokkenheid gebruikt, wat leidt tot een breed
en soms verwarrend onderzoeksveld.
Hoewel grootschalig, robuust onderzoek naar de effec
tiviteit van het partnerschapsmodel nog in ontwikkeling
is en de effecten vaak moeilijk te meten zijn, tonen
eerste resultaten aan dat wederzijdse communicatie
en een strategische samenwerking rond de ontwik
keling van de leerling een positieve impact hebben op
de leerresultaten 5. Vooral acties die de thuisbetrok
kenheid versterken binnen een gedeeld partnerschap
blijken effectief.
Deze leidraad ondersteunt scholen bij het versterken van
de samenwerking met ouders als partners in het leren en de
ontwikkeling van leerlingen. Ze focust op praktijken die een
gelijkwaardig partnerschap bevorderen en een aantoonbare
impact hebben op leerwinst en welzijn.
13
2. Aanbevelingen
14
Leidraad Samenwerken met ouders
Wat staat centraal wanneer we spreken over ‘partner
schap’? ‘Wederkerigheid’ is een cruciaal begrip. Het
duidt op de gedeelde verantwoordelijkheid die zowel
ouders als school hebben ten opzichte van het eind
doel: de groei en ontwikkeling van de leerlingen. Het
gaat niet om een gelijke relatie; daarvoor zijn de taken
en rollen te verschillend. Het gaat veeleer om gelijk
waardigheid. Zeker ouders met maatschappelijk kwets
bare kenmerken, waarvan de achtergronden, vaardig
heden of referentiekaders heel anders kunnen zijn dan
die van het schoolteam, vragen om een laagdrempelige
en flexibele aanpak. Alles begint met vertrouwen en een
warm onthaal.
1. Wat is een ‘partnerschap tussen
school en ouders’?
Een partnerschap betekent dat school en ouders
samenwerken in functie van de groei en ontwikkeling
van leerlingen, met gedeelde verantwoordelijkheden
en een afgestemde aanpak. Je maakt daarbij duide
lijke afspraken, expliciteert wederzijdse verwachtin
gen en communiceert helder, afgestemd op elkaars
mogelijkheden. Studies tonen aan dat een dergelijk
partnerschap leidt tot betere leerprestaties en meer
welzijn bij leerlingen. Het bevordert ook de thuis
betrokkenheid van ouders. Die positieve effecten
gelden voor álle ouders, ongeacht opleidingsniveau of
migratieachtergrond 6.
Belangrijk is dat schoolteam en ouders elkaar als
gelijkwaardige partners beschouwen en elkaars rol
erkennen en waarderen. De kennis, hulpbronnen en
competenties waarover de ouders beschikken, worden
bij voorkeur aangeboord en versterkt.
Als leerkracht beschouw je dan ook de kennis en
hulpbronnen van alle ouders als waardevol 7. Een
centraal begrip in het partnerschap is ‘wederkerig
heid’, wat meer is dan enkel het communiceren in
twee richtingen. Het houdt onder meer in dat bij elke
afstemming beide partijen elkaar voldoende informatie
geven zodat de leerling verder kan groeien en leren.
Luisterbereidheid, een uitnodigende houding, respect
Aanbeveling 1
Maak van ouderbetrokkenheid
een effectief partnerschap
en nieuwsgierigheid naar wat de ander over de leerling
kan vertellen, zijn belangrijk.
Ten slotte mag je ook de leerlingen zelf niet vergeten:
wat is hun plaats in het partnerschap? Leerlingen
spelen immers een cruciale rol als brug tussen de
thuiscontext en de school, én het partnerschap staat
in functie van hun leertraject. Zij brengen ouders en
school dichter bij elkaar 8. Het hangt uiteraard af van
de leeftijd van de leerlingen op welke manier zij in het
partnerschap staan. De aanwezigheid – en zelfs voor
trekkersrol – van de leerling op het oudercontact is
bijvoorbeeld een interessante praktijk.
In een partnerschap gaat het in se over twee soorten
interventies van scholen 9:
1
Interventies die de relatie of interactie tussen
ouders en de school versterken (ook relationele
elementen genoemd). Bijvoorbeeld: een goed
afgestemde communicatie, vertrouwen opbouwen,
samenwerking bevorderen, samen makkelijker
plannen maken …
2
Interventies die de betrokkenheid van ouders bij
het leerproces van de leerling bevorderen (ook
structurele elementen genoemd). Dit kan zowel in
de school- als in de thuiscontext gebeuren.
Het relationele aspect kun je beschouwen als een nood
zakelijke voorwaarde om bij het structurele aspect tot
een goede afstemming te komen 10. (Figuur 1)
2. Een heldere en gelijkwaardige
rolverdeling
Een sterk partnerschap tussen school en ouders steunt
onder andere op een duidelijke en gelijkwaardige rolver
deling. Ouders en school delen de verantwoordelijkheid
voor de ontwikkeling van de leerling en zijn gelijkwaar
dige partners, maar hebben elk hun eigen invalshoek
en expertise. De school blijft de hoofdverantwoordelijke
voor het onderwijs. Leerkrachten zijn de professionals
in leerdoelen, pedagogiek en didactiek. Ouders daaren
tegen kennen hun kind als persoon het best – met alle
15
Aanbeveling 1: Maak van ouderbetrokkenheid een effectief partnerschap
talenten, gevoelens en moeilijkheden. Ze brengen een
ander, waardevol perspectief binnen dat verder gaat
dan cijfers en schoolprestaties 11. Gelijkwaardigheid is
geen kwestie van formele positie, maar van erkenning
van elkaars rol en waarde 12.
Een gelijkwaardig partnerschap betekent niet dat alles
‘gelijk’ moet zijn, maar wel dat beide stemmen mee
tellen. Ouders worden niet gereduceerd tot passieve
ontvangers van informatie, en de school hoeft niet alle
verantwoordelijkheid te dragen. Toch blijft samen
werken met ouders in de praktijk vaak beperkt tot
eenrichtingsverkeer: de school informeert, verwacht
en organiseert. Denk aan infoavonden, openklasdagen,
oudercontacten of praktische verwachtingen zoals
een ingevulde klasagenda of een gevulde brooddoos.
De doelen en agenda van de school staan daarbij cen
traal 13. In de samenwerking tussen school en ouders
spelen – vaak onbewust – machtsrelaties mee. De
school is een sterke speler: ze bepaalt de regels, de
agenda, het taalgebruik én het kader van het contact.
Ouders, zeker zij die het onderwijssysteem minder goed
kennen, voelen zich hierdoor soms onzeker, uitgesloten
of geminimaliseerd 14.
Wederkerigheid in de relatie is daarom van groot
belang. Dat betekent open communicatie over ver
wachtingen, betrokkenheid van ouders in de beslis
singen over het leren en ondersteunen van hun kind,
Figuur 1. Soorten interventies of acties in het partnerschap tussen school en ouders
en machtsverhoudingen in balans brengen. Niet alleen
de schoolresultaten maar ook de thuiscontext van het
kind moet zichtbaar gemaakt worden. De school mag
geen dominante rol innemen, maar moet bewust ruimte
maken voor de stem en het perspectief van ouders.
Wederkerigheid is geen techniek maar gaat over je
houding als professional, waarbij je ouders open,
nieuwsgierig en respectvol benadert. Wederkerigheid
valt of staat dus met vertrouwen en relaties en met
het inzetten op constructieve en laagdrempelige
communicatie. (zie Aanbeveling 2)
Het is belangrijk om zicht te krijgen op elkaars ver
wachtingen. Dat gebeurt in een wederkerig gesprek
dat mee-evolueert met de tijd en de schoolloopbaan.
Ouders hebben veel zorgvragen bij de allereerste kleu
terjaren 15. Later verschuiven die bezorgdheden naar
de manier waarop zij hun kind het best kunnen onder
steunen en motiveren in het leerproces. Zij zijn vaak
vragende partij om daarover tips te krijgen van de
school. Geef ouders ruimte om aan te geven wanneer
iets niet duidelijk is of wanneer ze iets niet kennen. Zo
kom je te weten welk soort ondersteuning je hen nog
verder kunt aanreiken.
Ook de verwachtingen van de school evolueren: hoe
ouder de leerlingen worden, hoe meer de school
verwacht dat ze eigenaar worden van hun eigen
Ouders
School
SCHOOLACTIES DIE DE RELATIE TUSSEN
OUDERS EN SCHOOL BEÏNVLOEDEN
SCHOOLACTIES DIE DE RELATIE TUSSEN
OUDERS EN HUN KINDEREN ROND
LEREN BEÏNVLOEDEN
School
Ouders
Kind(eren)
EFFECTIEF PARTNERSCHAP
Verwachtingen bevragen
Om de verwachtingen op het vlak van thuisbetrokken
heid in kaart te brengen, betrek je het best zowel
ouders, het schoolteam als de leerlingen. Hiervoor kan
je op de site van Onderwijscentrum Brussel twee werk
vormen downloaden.
Je kan deze werkvormen zelf aanvullen met verwach
tingen die zowel de school als ouders en leerlingen
hebben rond aanwezigheid van ouders op school, zoals
tijdens activiteiten voor ouders in de klas, oudercontact,
ouderraad, schoolfeest …
Werkvormen
Deel 1 ‘Nadenken met het
hele schoolteam’
communicerenmetouders.brussels
Deel 2 ‘Ouders en leerlingen
bevragen’
communicerenmetouders.brussels
16
Leidraad Samenwerken met ouders
leerproces: plannen, documenteren, leren studeren,
analyseren, samenvatten, herhalen … En de school ver
wacht van ouders dat ze hun kinderen hierin aanmoe
digen en ondersteunen waar mogelijk, dat ze aanwezig
zijn bij oudercontacten en andere schoolactiviteiten.
Die verwachtingen expliciteren is een belangrijk aan
dachtspunt voor een partnerschap.
3. Gedeelde strategie en doelen
Van alle onderdelen in de samenwerking tussen school
en ouders, komt het samen beslissen en doelen stellen
rond het leren van de leerling naar voren als één van de
effectieve factoren in de samenwerking tussen school
en ouders 16. Dit gebeurt in eerste instantie door elkaar
goed te informeren en onderling af te stemmen, oplos
singen te bedenken, en een gezamenlijk plan op te stel
len rond gedrag, leren of ontwikkeling van de leerling.
Je brengt in kaart wat er zowel thuis als op school al
gebeurt en wat er nog nodig is om het leren te verbete
ren. Dergelijke afstemming en besluitvorming blijkt ook
effectief te zijn in het secundair onderwijs 17.
Concrete afspraken maken loont:
y Welke informatie is belangrijk om uit te wisselen en
wanneer?
y Hoe kunnen ouders bijdragen aan het leerproces
thuis of op school?
y Wat verwachten we van elkaar bij oudercontacten,
klasactiviteiten of in de opvolging van gedrag?
4. Vertrouwen en transparantie
Vertrouwen opbouwen
Een krachtige samenwerking tussen school en ouders
begint bij wederzijds vertrouwen en open, transpa
rante communicatie. 18 (zie Aanbeveling 2) Vertrouwen
impliceert het geloof dat de ander, hier dus ouder
of leerkracht, handelt in het belang van het kind.
Vertrouwen groeit als ouders ervaren dat hun inbreng
of zorgen serieus genomen worden. Vertrouwen ver
laagt ook de drempel voor ouders om bezorgdheden te
delen of hulpvragen te stellen.
Wat vinden we
belangrijk voor
het kind?
Wat
verwachten
we van
elkaar?
Hoe kunnen
we elkaar
helpen?
GESPREKSTOOL
Ouders
Leerkracht
Kind
17
Aanbeveling 1: Maak van ouderbetrokkenheid een effectief partnerschap
Gesprekstool
Hoe kun je een gelijkwaardig en
open gesprek aangaan met ouders?
Deze gesprekstool biedt handvat
ten en werkbladen om dit vorm te
geven. De tool laat beide partijen
samen ontdekken hoe ze het kind
zo goed mogelijk kunnen onder
steunen en wat voor verwachtingen
ze van elkaar hebben.
Samen onderzoek je thema’s zoals:
y Welke kennis heb je?
y Hoe kun je die kennis het beste
delen?
y Wat hebben jullie van elkaar
nodig om het kind zo goed
mogelijk te ondersteunen?
Dat mondt uit in drie kernvragen
voor het gesprek:
y Wat verwachten we van elkaar?
y Wat vinden we belangrijk voor
het kind?
y Hoe kunnen we elkaar helpen?
Zo’n vertrouwensrelatie ontstaat echter niet vanzelf.
Ze vraagt om een bewuste keuze voor een cultuur van
openheid, een gedeelde mindset en de juiste vaar
digheden bij alle betrokkenen. Wanneer ouders zich
gehoord en gerespecteerd voelen, draagt dat recht
streeks bij aan het welzijn en de leerontwikkeling van
hun kind. Vertrouwen is dus geen luxe of bijkomstig
heid, maar het fundament onder elke vorm van ouder
betrokkenheid. Het is de lijm die alles bij elkaar houdt.
Het opbouwen ervan begint bij het schoolteam zelf.
Ouders moeten kunnen ervaren dat leerkrachten
betrouwbare partners zijn, die hen als volwaardige
opvoeders benaderen. Mapp en Bergman (2019) 19 onder
scheiden vier bouwstenen voor een vertrouwensrelatie:
1
Respect: oprechte interesse in de stem van elk
gezin en daar aandachtig naar luisteren;
2
Competentie: ouders het vertrouwen geven dat
hun kind in goede handen is en dat je hun rol als
verzorger van hun kind respecteert;
3
Integriteit: doen wat je zegt en zeggen wat je
doet;
4
Persoonlijke aandacht: zorg en waardering tonen
voor ouders.
Het helpt als leerkrachten zich ook kwetsbaar durven
opstellen. Vertrouwen groeit wanneer je als professional
fouten durft toe te geven, open staat voor feedback
en sensitief omgaat met de emoties en ervaringen van
ouders 20.
Een warm onthaal als startpunt
Een sterke samenwerking tussen school en ouders
begint bij het allereerste contact. De inschrijving van
een kind is daarbij vaak het eerste moment waarop
ouders kennismaken met de school. De indruk die je
dan nalaat, blijft lang hangen en legt de eerste basis
voor vertrouwen. Een warm en laagdrempelig onthaal
helpt ouders om zich welkom en gezien te voelen.
Bron: Iliás, M., Verkerk, D., van Hal, L., Willemen, A., & Pels, T. (2020).
Informatiefolder Gesprekstool – Samen werken aan Educatief Partnerschap. NRO.
Van oudercontact naar driehoeksgesprek
Sommige scholen experimenteren
– als alternatief voor het klassieke
‘oudercontact’ – met ‘driehoeks-’ of
‘KOM-gesprekken’. KOM staat voor:
kind-ouder-mentor. Het gesprek
wordt op school gevoerd met de
leerkracht (mentor of coach), de
ouders en de leerling. Het doel is
de ontwikkeling en begeleiding –
en niet alleen de prestaties – van
de leerling op school en thuis te
bespreken en om ouders te faci
literen in het begeleiden van de
schoolcarrière van hun kind in de
thuiscontext.
Het gesprek richt zich dus zowel op
de leerprestaties als op de talen
ten en successen van de leerling
en gaat in op onderwijskeuzes en
mogelijke obstakels en werkpun
ten. De leerkracht, de ouders en de
leerling wisselen niet alleen infor
matie uit over de ontwikkeling van
de leerling thuis en op school, maar
stemmen ook de begeleiding van
de leerling af en faciliteren elkaar in
hun rol in het partnerschap. In veel
KOM-gesprekken wordt de leerling
ook getraind om op termijn zelf de
woordvoerder in deze gesprekken te
zijn. Dit soort gesprekken bevordert
zowel de afstemming tussen school
en ouders als het ‘eigenaarschap’
van de leerling van zijn eigen leer
proces.
18
Leidraad Samenwerken met ouders
Ouders leren kennen: aandachtspunten voor een goede relatie
Er zijn verschillende aandachtspunten wanneer je
ouders wil leren kennen die de relatie verder gestalte
wil geven.
y Hoe ouder de kinderen, hoe minder spontaan contact
er is tussen school en ouders. Dan is het belangrijk
om in te zetten op voldoende informele momenten.
y Verschillende onderwijsvormen vragen om een
verschillende aanpak. In het buitengewoon onderwijs
heb je bijvoorbeeld geen of weinig schoolpoortcon
tacten omwille van het leerlingenvervoer. En ook
in het secundair onderwijs is er amper sprake van
schoolpoortcontacten.
y Het kleuter- en het lager onderwijs hebben meer
mogelijkheden tot directe en informele contacten.
Kleuterleerkrachten verwelkomen soms ouders in de
klas, laten hen participeren (bij activiteiten binnen
en buiten). Scholen voorzien een ‘ouderplek’ waar
ouders (en leerkrachten) elkaar kunnen ontmoeten.
Regelmatige activiteiten waarop ouders uitgenodigd
worden, zorgen voor een lage drempel en een beter
contact.
y Scholen experimenteren met klasvergaderingen met
alle ouders van de leerlingen. Dat werkt kleinschaliger
dan grote infomomenten. De kans dat ouders elkaar
leren kennen is groter, er kan op een informele
manier informatie worden doorgegeven …
y In het secundair onderwijs heeft een leerling les van
meerdere leerkrachten. Hier hebben sommige klas
titularissen grote groepen leerlingen en andere maar
drie of vier leerlingen. Sommige scholen werken met
coaches zodat het aantal leerlingen per leerkracht
gelijk verdeeld wordt.
y Bij OKAN-leerlingen proberen scholen in te spelen op
taalbarrières, culturele verschillen en soms traumati
sche achtergronden.
y Een schoolfeest is een mooie gelegenheid om ook
andere ouders en leerkrachten te leren kennen.
Oudercafés zijn populair om een informeel contact
mogelijk te maken tussen ouders onderling en tussen
ouders en leerkrachten.
19
Aanbeveling 1: Maak van ouderbetrokkenheid een effectief partnerschap
Figuur 2. Werken rond referentiekaders
5. Zelfreflectie en leren kennen van
ouders
Het is vaak makkelijker om contact te leggen met
ouders die qua achtergrond en referentiekader lijken
op het schoolteam. Je spreekt dezelfde taal, deelt
vergelijkbare schoolervaringen en weet intuïtief wat er
verwacht wordt. Maar in een diverse samenleving is dit
steeds minder vanzelfsprekend. Gezinnen hebben heel
diverse achtergronden, talen, referentiekaders, levens
ervaringen, verwachtingen, bezorgdheden, percepties
over ‘onderwijs’, en toekomstdromen voor hun kinderen.
Diversiteit gaat ook over minder frequent voorkomende
gezinsstructuren, gescheiden ouders en nieuw-
samengestelde gezinnen. Daarnaast hebben ouders
een veelheid aan talenten, vaardigheden en interes
ses. Ouders kan je dus niet als één homogene groep
zien, ook niet als ze op het eerste gezicht uit dezelfde
etnische gemeenschap komen. (Figuur 2)
Bewustzijn van referentiekaders
Als school omgaan met de diversiteit die hierboven
geschetst staat, is niet min. Het begint met het kritisch
bevragen van het eigen referentiekader en het uit
stellen van oordelen. Aangezien het schoolpersoneel
vrij homogeen is, is de afstand in leefwereld tussen
het schoolteam en de ouders soms groot. Het is dus de
kunst vooroordelen en veralgemeningen te leren vermij
den. Aannames en percepties over ‘andere’ (groepen)
mensen hebben we allemaal. Op scholen heersen vaak
percepties over lage(re)-SES-ouders als ‘moeilijk te
bereiken’, maar tegelijk vinden deze ouders de school
vaak ‘moeilijk te bereiken’ 22.
Sommige scholen werken met inschrijvingsteams,
waarbij ook leerkrachten in beurtrol aanwezig zijn. Een
inschrijving bestaat meestal uit drie onderdelen:
1
Relatie. Je gaat in gesprek met ouders. Wat moe
ten we weten over jouw kind? Wat heb jij als ouder
van ons nodig? Hoe kunnen we het best met jou
communiceren?
2
Informatie. Je geeft praktische informatie over het
schoolleven – van het schoolreglement tot buiten
schoolse opvang, activiteiten, eventueel een rond
leiding, wat de informatie koppelt aan ‘beleving’.
3
Administratie. Je verzamelt de nodige gegevens
zoals contact- en medische informatie.
Maar een sterk onthaalbeleid stopt niet bij de inschrij
ving. Het is minstens even belangrijk om in de eerste
weken en maanden actief te investeren in het opbou
wen van een band met gezinnen. Vooral in de instap
klas of eerste graad secundair is dit cruciaal. Ouders
moeten een gevoel van vertrouwen krijgen in het
schoolteam:
y Meerdere wenmomenten waarop ouders meekijken
en -doen in de klas, bijvoorbeeld tijdens de eerste
weken in het kleuteronderwijs;
y Foto’s of sfeerbeelden van de klaswerking in de
eerste schooldagen;
y Openklasdagen en toonmomenten;
y Een wederkerig gesprek: eventueel samen met de
leerling - kort na de instap om te horen hoe de start
verlopen is en wat ouders nog nodig hebben. Zo leer
je ieders talenten, interesses, achtergronden en
verwachtingen kennen, en kan je afspraken maken
vroeg in het schooljaar. Wacht hiermee niet tot er
problemen opduiken 21.
EIGEN REFERENTIEKADERS
IN VRAAG STELLEN (ZELFREFLECTIE)
Kijk kritisch naar:
•
het eigen referentiekader
•
de eigen vooroordelen,
aannames en percepties
over ouders
•
de impliciete en expliciete
verwachtingen naar ouders
AFSTEMMEN OP REFERENTIEKADERS
VAN OUDERS
Krijg inzicht in:
•
drempels bij ouders
•
kennisbronnen en
sterktes van ouders
SCHOOL
OUDERS
Gebruik deze als vertrekpunt voor je ouder-schoolpartnerschap.
20
Leidraad Samenwerken met ouders
Academisch optimisme en hoge
verwachtingen
Binnen een reflectiecultuur op school stimuleren is
het idee van ‘academisch optimisme’ inspirerend.
De omschrijving die onderzoeker Ruud Lelieur
(UAntwerpen) geeft, maakt de link tussen school,
leerling en ouder duidelijk:
“Academisch optimisme bundelt drie schoolken-
merken die ook na controle op achtergrondken-
merken impact hebben op de prestaties van alle
leerlingen. Academisch optimistische scholen stel-
len leren voorop en hebben hoge, positieve ver-
wachtingen (1), dat gebeurt in een vertrouwensre-
latie met leerlingen en ouders (2) en met een team
dat gelooft in zijn impact (3). Die drie elementen
spelen op elkaar in. Als leerlingen betere resulta-
ten halen, neemt het vertrouwen in je eigen team
én in leerlingen en ouders toe. Omgekeerd: teams
die de banden met ouders aanhalen en inzetten op
sociaal kapitaal, bereiken meer en zien dat ze het
verschil maken.”24
Meer weten over hoge verwachtingen?
Neem zeker ook eens een kijkje in de leidraad
‘Onderwijs vanuit hoge verwachtingen’ van Leer
punt.
Leidraad
‘Onderwijs vanuit hoge
verwachtingen’
leerpunt.be
De waarom-vraag stellen
Het komt er daarom op aan om bij de eigen aannames
stil te staan en ze scherp in vraag te stellen:
y Klopt het wel dat die ‘moeilijk bereikbare ouders’
geen interesse hebben voor de schoolloopbaan
van hun kind? Afwezigheid op een oudercontact
is bijvoorbeeld niet noodzakelijk een teken van
desinteresse.
y Waarom denken we zo snel dat ‘die ouders’ andere
waarden en normen hanteren? Is dat wel zo?
y Klopt het dat veel moeders met een migratieachter
grond hun jonge kinderen te veel verwennen of hun
oudere kinderen te veel loslaten?
y “Die ouder krijg ik weinig of niet te zien tijdens het
oudercontact, wat zou hier aan de hand zijn?” Misschien
vinden zij onze school wel ‘moeilijk bereikbaar’ …
Daarom is ‘minder zichtbare’ ouders een neutralere
term dan ‘moeilijk bereikbare’ ouders (er bestaan
immers ook ‘moeilijk bereikbare’ leerkrachten).
Een reflectiecultuur op school
De vragen stellen, is het begin. De school kan dit stimu
leren door een reflectiecultuur te creëren of te verster
ken; leerkrachten en collega’s kunnen elkaar stimuleren
om dit soort vragen te stellen en naar doordachte ant
woorden te zoeken. Het gaat om een spiegel-oefening:
kritisch kijken naar het eigen referentiekader, de eigen
vooroordelen, de impliciete en expliciete verwachtingen
ten aanzien van ouders. Dit is sowieso een werk van
lange adem, een intensief en continu proces dat in
scholen op weerstand kan botsen.
Professionalisering
Niet alle leerkrachten voelen zich vaardig genoeg
om met alle diverse ouders contact te leggen. Ook bij
hen kunnen er drempels zijn om met andere talen of
gepercipieerde cultuurverschillen om te gaan. Daarom
is naast een reflectiecultuur ook een professionalise
ringscultuur binnen de school noodzakelijk om leer
krachten hiermee te leren omgaan.
Thuissituatie, noden en drempels leren kennen
Basiskennis over de diversiteit bij je schoolpopulatie is
van cruciaal belang om het gesprek op een professionele
manier aan te vatten, én om de ondersteuning van de
leerling te optimaliseren. Die basiskennis vormt een
handvat om de individualiteit van de ouders te zien en
de relatie erop af te stemmen.
21
Aanbeveling 1: Maak van ouderbetrokkenheid een effectief partnerschap
“Kennis over de thuisomgeving geeft leerkrachten zicht op kennisbronnen van gezinnen
– zoals hun thuistaal – en beschermende factoren, zoals een stabiel en hecht gezin,
veerkracht, sterk sociaal netwerk en gezondheid. Daarnaast geeft het zicht op mogelijke
risicofactoren, zoals het ontbreken van een startkwalificatie, moeite hebben met lezen of
een licht verstandelijke beperking hebben. Of dat er sprake is van armoede of ziekte bij
ouder of kind. Zo kunnen leraren beter aansluiten bij de mogelijkheden en behoeften van
de ouders. En ze weten welke drempels ouders kunnen ervaren op school en mogelijk
extra aandacht vragen bij de begeleiding van hun kind.” 25
Ouders kunnen om uiteenlopende redenen moeite heb
ben om naar school te komen of om in gesprek te gaan
met leerkrachten. Enkele veelvoorkomende drempels:
y verlegenheid of onzekerheid in groepen waar ze nie
mand kennen of waarin niemand hen verwelkomt;
y moeite om vragen te stellen of hulp te zoeken
(vraagverlegenheid);
y negatieve schoolervaringen of wantrouwen tegenover
‘instituties’ zoals het onderwijs;
y schaamte over (kans)armoede of leefomstandigheden;
y leven in overlevingsmodus – andere zorgen krijgen
voorrang;
y laaggeletterdheid of beperkte kennis van het onder
wijssysteem en de impliciete verwachtingen die daar
heersen;
y taalbarrières of schaamte over het taalniveau van
het Nederlands, of het gevoel dat hun moedertaal of
cultuur weinig gewaardeerd wordt.
Hoe kom je dit te weten? Het eenvoudige antwoord is:
door het hen te vragen. Elke drempel vraagt om een
eigen specifiek antwoord. Voor verlegen ouders kan
een hartelijke en uitnodigende houding en taal het ijs
breken. Voor wie negatieve schoolervaringen heeft, kan
het vertrouwen groeien als je laat zien hoe de school
omgaat met kinderen, bijvoorbeeld door ze te betrek
ken bij klasactiviteiten. Voor wie in overlevingsmodus
zit of in ploegen werkt, kan een huisbezoek of flexibel
contactmoment helpen. Je kan hierbij ook verschillende
externen inschakelen. (zie Aanbeveling 4)
Kennisbronnen waarderen
Om de relatie met ouders goed op te bouwen is het
interessant de kennisbronnen (funds of knowledge) van
gezinnen te raadplegen, als manier om deficitdenken
te vermijden. Deficitdenken is kijken naar leerlingen en
ouders vanuit hun tekorten. Problemen worden bij het
gezin gelegd, waardoor we minder stilstaan bij wat de
school zelf kan aanpassen of bij bredere, structurele
oorzaken van kwetsbaarheid. Die bronnen gaan onder
meer over de krachten en sterktes bij ouders, maar ook
over hun levenservaringen, hun coping-mechanismen,
hun cultureel erfgoed (dat zich uit in verhalen, objec
ten …), hun interesses, hobby’s, talenten, talen … Het
is daarom belangrijk ouders in gesprekken de kans te
geven de ‘leiding’ te nemen en het initiatief tot dialoog
te nemen 23.
Soms schatten ouders hun eigen ‘kennisbronnen’ zelf
niet naar waarde of denken ze dat deze geen plaats
hebben in onze samenleving. Ze minimaliseren de eigen
thuistaal ten opzichte van ‘dominante’ talen, en probe
ren de ‘dominante’ normen en waarden van die samen
leving te kopiëren. Nochtans vormt hun eigen kennis
een rijke bron die scholen best naar waarde schatten,
want daarin zitten sleutels verborgen over hoe ouders
op hun eigen manier hun kinderen opvoeden en onder
steunen. Het levert boeiende gesprekken op wanneer
de wederzijdse nieuwsgierigheid op een gelijkwaardige
manier wordt beleefd. En – heel praktisch gedacht
– het levert ook helpende handen en denkende brei
nen op die je als school kan mobiliseren voor de vele
activiteiten.